Aktualności

Jak zmienia się przestępczość zorganizowana? Czy sztuczna inteligencja staje się nowym wyzwaniem dla kryminologii? W jaki sposób media społecznościowe wpływają na bezpieczeństwo dzieci, a drony są wykorzystywane przez sprawców przestępstw? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań szukali uczestnicy IV Kongresu Kryminologicznego, który odbył się 24 i 25 września 2026 r. w Olsztynie.

Ogólnopolskie wydarzenie zostało zorganizowane przez Katedrę Kryminologii i Kryminalistyki Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz Polskie Towarzystwo Kryminologiczne. Kongres, będący jednym z najważniejszych forów wymiany myśli naukowej w środowisku kryminologicznym, zgromadził badaczy reprezentujących liczne polskie ośrodki akademickie. Program obejmował prezentację najnowszych wyników badań, debaty naukowe oraz dyskusje poświęcone aktualnym problemom i kierunkom rozwoju kryminologii.

Szczególny charakter tegorocznej edycji podkreśliły dwa jubileusze. Uczestnicy uczcili dorobek prof. dr. hab. Wiesława Pływaczewskiego podczas specjalnej sesji jubileuszowej poświęconej jego działalności naukowej i organizacyjnej. Kongresowi towarzyszyły również obchody 35-lecia Polskiego Towarzystwa Kryminologicznego im. prof. Stanisława Batawii przypominające o znaczeniu tej instytucji dla rozwoju polskiej myśli kryminologicznej.

W wydarzeniu aktywnie uczestniczyli pracownicy Katedry Prawa Karnego i Kryminologii Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, prezentując szerokie spektrum badań dotyczących zarówno tradycyjnych, jak i nowych form przestępczości.

Już podczas pierwszej sesji plenarnej wybrzmiały tematy odnoszące się do dynamicznych przemian współczesnego świata. Prof. dr hab. Katarzyna Laskowska - członkini Komitetu Naukowego Kongresu przedstawiła referat „Ewolucja przestępczości zorganizowanej w Kazachstanie”, analizując kierunki rozwoju struktur przestępczych w tym państwie. Z kolei dr hab. Wojciech Filipkowski, prof. UwB, także członek wspomnianego komitetu, zaprezentował wystąpienie „Systemy AI w organach ścigania jako przedmiot kryminologii krytycznej: w kierunku cyfrowej kryminologii krytycznej” podejmując w ten sposób niezwykle aktualny temat wykorzystania technologii sztucznej inteligencji przez instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo publiczne.

W kolejnych panelach naukowcy z Uniwersytetu w Białymstoku przedstawili wyniki badań dotyczących zjawisk o coraz większym znaczeniu społecznym. Dr Diana Dajnowicz-Piesiecka omówiła „Uwarunkowania przestępczości przeciwko zwierzętom w świetle wyników badań empirycznych”, zwracając uwagę na czynniki wpływające na skalę i charakter tego rodzaju czynów. Problematykę funkcjonowania lokalnych społeczności poruszyła natomiast dr Emilia Jurgielewicz-Delegacz, która jako moderator panelu wygłosiła referat „Formalne i nieformalne mechanizmy kontroli społecznej na obszarach wiejskich w Polsce - doświadczenia i perspektywa mieszkańców”. Wystąpienie prezentowało rezultaty badań realizowanych w ramach projektu „Przestępczość wiejska w Polsce”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (2021/43/D/HS5/01645).

Ważnym obszarem obrad były również zagadnienia związane z polityką penitencjarną i bezpieczeństwem osób pozbawionych wolności. Dr Justyna Konikowska-Kuczyńska przedstawiła referat „Zachowania autodestrukcyjne osób pozbawionych wolności w Polsce w latach 2011-2025. Skala i struktura zjawiska w perspektywie wieloletniej”, ukazując rozmiary oraz dynamikę tego niepokojącego zjawiska na przestrzeni kilkunastu lat.

Wśród tematów związanych z nowymi technologiami znalazła się także prezentacja dr. Marcina Kryńskiego pt. „Drony w przestępczości - analiza kryminologiczna z uwzględnieniem badań empirycznych”. Referat pokazał, że bezzałogowe statki powietrzne, kojarzone zazwyczaj z postępem technicznym, coraz częściej stają się również narzędziem wykorzystywanym w działalności przestępczej.

Duże zainteresowanie wzbudziło wystąpienie dr Justyny Omeljaniuk pt. „Sharenting – nowa patologia społeczna czy nowe potencjalne przestępstwo? Wybrane aspekty prawne, kryminologiczne i społeczne zjawiska”. Referat dotyczył jednego z najbardziej charakterystycznych problemów ery mediów społecznościowych, czyli publikowania przez rodziców informacji i wizerunku dzieci w internecie oraz potencjalnych konsekwencji tego zjawiska.

Problematyka sztucznej inteligencji pojawiła się także w wystąpieniu dr Pauliny Pawluczuk-Bućko. W referacie „Fundamental Rights Impact Assessment jako narzędzie prewencji kryminologicznej wobec AI wysokiego ryzyka w organach ścigania i wymiarze sprawiedliwości” analizowała ona mechanizmy ochrony praw podstawowych w kontekście wdrażania zaawansowanych systemów AI.

Transgraniczny wymiar przestępczości przybliżyła dr Magdalena Perkowska, pełniąca jednocześnie funkcję moderatora panelu. W referacie „Między Zachodem a Wschodem: Polska na mapie transgranicznych kradzieży aut” przedstawiła rolę Polski w złożonych mechanizmach międzynarodowej przestępczości samochodowej.

Nie zabrakło również zagadnień związanych z przestępczością narkotykową. Dr Aleksandra Stachelska w wystąpieniu „Kiedy produkcja marihuany z jednej rośliny konopi staje się zbrodnią. Analiza odpowiedzialności za wytwarzanie 'znacznej ilości' marihuany w świetle badań aktowych” podjęła problem interpretacji jednego z najbardziej dyskutowanych pojęć występujących w prawie narkotykowym.

Współczesnym zagrożeniom obecnym w przestrzeni internetowej poświęcony był referat dr Eweliny Wojewody i mgr Luizy Bergcholc zatytułowany „Patostreaming jako współczesne wyzwanie dla prawa karnego i kryminologii”. Prelegentki analizowały zjawisko, które od kilku lat pozostaje przedmiotem zainteresowania zarówno prawników, jak i badaczy życia społecznego.

Międzynarodową perspektywę badań nad przestępczością zorganizowaną uzupełnił mgr Olgierd Lech Dobrowolski, doktorant Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu w Białymstoku. W referacie „Ewolucja przestępczości zorganizowanej we współczesnej Ukrainie” omówił procesy zachodzące w strukturach przestępczych za wschodnią granicą Polski.

Tegoroczny Kongres pokazał, że współczesna kryminologia coraz śmielej wychodzi poza tradycyjne obszary badań. Obok problematyki przestępczości zorganizowanej czy narkotykowej coraz większe znaczenie zyskują kwestie związane z cyfryzacją, sztuczną inteligencją, mediami społecznościowymi i nowymi technologiami.

Udział naukowców z Uniwersytetu w Białymstoku oraz różnorodność zaprezentowanych przez nich tematów potwierdziły, że białostocki ośrodek naukowy pozostaje ważnym uczestnikiem ogólnopolskiej debaty nad bezpieczeństwem, przestępczością i wyzwaniami stojącymi przed współczesnym społeczeństwem.

(opr.: WK)