Problematyka neuroróżnorodności coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność w debacie publicznej, obejmując kolejne obszary życia społecznego i instytucjonalnego. Szczególnego znaczenia nabiera ona w kontekście funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, gdzie właściwe rozumienie potrzeb osób neuroróżnorodnych może mieć bezpośredni wpływ na jakość prowadzonych postępowań oraz realizację konstytucyjnych praw obywateli. Właśnie temu zagadnieniu poświęcone zostało seminarium „Zrozumieć - pomóc. Neuroróżnorodność w czynnościach procesowych”, które odbyło się dzisiaj (1 czerwca 2026 r.) w siedzibie Ministerstwa Sprawiedliwości.
W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, środowisk eksperckich, organizacji społecznych oraz wymiaru sprawiedliwości. Wśród obecnych był również dr Maciej Oksztulski z Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, którego udział podkreśla znaczenie środowiska akademickiego w dyskusji dotyczącej dostosowywania procedur prawnych do potrzeb osób neuroróżnorodnych. Dr Oksztulski jest pierwszym w Polsce niemówiącym autystą, który obronił rozprawę doktorską. Jego promotorem był prof. dr hab. Maciej Perkowski - kierownik Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego na Wydziale Prawa UwB. To nie tylko duży wyczyn naukowy, ale także społeczny, który daje nadzieję, że osoby z autyzmem, mogą żyć normalnie i osiągać sukcesy.
Istotnym punktem programu były wystąpienia inauguracyjne. Głos zabrali Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek oraz Pełnomocniczka Rzecznika Praw Obywatelskich Monika Wiszyńska-Rakowska. W swoich wystąpieniach zwrócili uwagę na konieczność tworzenia rozwiązań prawnych i organizacyjnych, które będą uwzględniały potrzeby osób neuroróżnorodnych uczestniczących w czynnościach procesowych. Podkreślano, że skuteczny wymiar sprawiedliwości powinien być jednocześnie systemem dostępnym i wrażliwym na różnorodność doświadczeń obywateli.
Następnie uczestnicy mieli okazję zapoznać się z założeniami projektu poświęconego neuroróżnorodności w postępowaniach procesowych. Jarosław Konopka przedstawił cele inicjatywy, wskazując na potrzebę wypracowania dobrych praktyk, które pozwolą zwiększyć komfort i bezpieczeństwo osób neuroróżnorodnych podczas kontaktów z organami wymiaru sprawiedliwości. Szczególny nacisk położono na poprawę komunikacji, budowanie świadomości wśród przedstawicieli instytucji oraz tworzenie procedur uwzględniających indywidualne potrzeby uczestników postępowań.
Po przerwie kawowej odbył się panel dyskusyjny moderowany przez Dominikę Ziętarę. W debacie uczestniczyli Jarosław Konopka, Jan Gawroński, Izabela Piotrowska oraz Daria Górniak-Dzioba. Dyskusja koncentrowała się wokół kilku kluczowych zagadnień. Uczestnicy rozmawiali o udziale osób neuroróżnorodnych w tworzeniu projektu, ich doświadczeniach i potrzebach, a także o perspektywie przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Sporo miejsca poświęcono również kwestii odpowiedniej komunikacji oraz zapewnienia wsparcia osobom neuroróżnorodnym podczas czynności procesowych.
Szczególnie cenne okazało się połączenie perspektywy praktyków, ekspertów oraz przedstawicieli środowisk naukowych. Obecność dr. Macieja Oksztulskiego z Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku wpisywała się w ten interdyscyplinarny charakter spotkania. Współpraca pomiędzy nauką a instytucjami publicznymi odgrywa bowiem kluczową rolę w tworzeniu rozwiązań odpowiadających na rzeczywiste potrzeby obywateli i zapewniających skuteczną ochronę ich praw.
Kolejna część seminarium została poświęcona otwartej dyskusji z uczestnikami. Była to okazja do wymiany doświadczeń, przedstawienia praktycznych problemów oraz sformułowania postulatów dotyczących dalszych działań. W debacie podkreślano, że osoby neuroróżnorodne mogą napotykać szczególne trudności w kontakcie z instytucjami publicznymi, dlatego niezbędne jest rozwijanie narzędzi i procedur wspierających ich udział w postępowaniach.
Podczas podsumowania wydarzenia organizatorzy przedstawili najważniejsze wnioski i rekomendacje wynikające z przeprowadzonych rozmów. Wskazano również kierunki dalszych prac nad projektem. Uczestnicy zgodnie podkreślali, że zwiększanie świadomości na temat neuroróżnorodności oraz dostosowywanie procedur do potrzeb różnych grup społecznych stanowi jeden z istotnych elementów budowania nowoczesnego i dostępnego wymiaru sprawiedliwości.
Seminarium „Zrozumieć - pomóc. Neuroróżnorodność w czynnościach procesowych” pokazało, że temat ten zyskuje coraz większe znaczenie zarówno w środowisku prawniczym, jak i w debacie publicznej. Obecność przedstawicieli administracji państwowej, organizacji społecznych oraz świata nauki, w tym dr. Macieja Oksztulskiego z Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, potwierdziła potrzebę dalszej współpracy na rzecz tworzenia rozwiązań uwzględniających różnorodne potrzeby uczestników postępowań. To ważny krok w kierunku bardziej otwartego, zrozumiałego i przyjaznego obywatelom wymiaru sprawiedliwości.
(opr.: WK)
